Jak używać
Kąpiel barwiąca, zaprawa, prace na papierze, olej i esencja zapachowa. Wszystko, co da się zrobić z korzenia.
Zacznij tutaj
Barwa i zapach pochodzą z rośliny
Szlachetny korzeń z Vanuatu. Każda odmiana ma inną barwę i inny zapach.
Od jasnego piasku po ciemny orzech. Od nut kwiatowych po pieprz i wilgotną ziemię. Odcień zależy od odmiany, kąpieli i tkaniny. Odmiany z przewagą korzeni bocznych dają najciemniejsze kąpiele, a zapach idzie wtedy w stronę ciemną i pieprzną.
Który korzeń daje który odcień i który zapach, sprawdzisz we wzorniku.
Co dalej zrobić z korzenia
01
Barwienie
Kąpiel, zaprawa i to, co poza tkaniną: drewno, wiklina, papier.
02
Prace artystyczne
Atrament, farba, grunt pod obraz, druk roślinny, oprawa.
03
Zapach do wnętrz
Woreczki, potpourri, olej macerowany, esencja, świece.
01 · Barwienie
Kolor na tkaninie
Korzeń kavy jest bogaty w garbniki, te same związki, które garbują skórę i dają ściągający smak mocnej herbaty. Dlatego len i bawełna przyjmują barwę także bez zaprawiania.
Wełna i jedwab biorą kolor najgłębiej i biorą go bez żadnej pomocy. Włókna sztuczne, poliester i akryl, nie przyjmą go w ogóle. Zawsze zrób najpierw próbę na skrawku tej samej tkaniny. Ten sam korzeń na innym płótnie potrafi dać zupełnie inny odcień, a próbka kosztuje łyżkę surowca i pół godziny.
Którą postać wybrać. Grubo mielona zachowuje włókna korzenia i gotuje się ją w woreczku filtrującym, dzięki czemu kąpiel wychodzi czysta, a zużyty korzeń nadaje się potem do woreczków zapachowych. Instant, czyli korzeń bez grubych włókien, rozprowadza się sam, zostawia mniej osadu i daje równiejszy kolor. Do atramentu i farby bierz instant.
Ile korzenia. Na początek tyle suchego korzenia, ile waży sucha tkanina. W przeliczeniu na kąpiel to 20 do 30 g na litr wody, czyli 2 do 3 łyżek. Więcej korzenia, głębszy odcień.
Przygotuj tkaninę
Wypierz ją w gorącej wodzie z odrobiną mydła o neutralnym pH. Nowe płótno prawie zawsze ma apreturę, która nie przepuszcza barwnika, a resztki krochmalu zostawiają jasne plamy.
Do kąpieli tkanina wchodzi mokra. Sucha tkanina wrzucona do gorącej kąpieli to najczęstsza przyczyna nierównego koloru, częstsza niż zła zaprawa i zła proporcja razem wzięte.
Zaprawa
Zaprawa zmienia wynik bardziej niż odmiana. Przygotowuje się ją w osobnej kąpieli, przed barwieniem, i liczy w procentach masy suchej tkaniny. Len i bawełna mają dość garbników w samej kavie, żeby się związać, więc działają też bez zaprawy. Z zaprawą idą dalej i lepiej znoszą pranie.
Kąpiel barwiąca
Gotuj 20 do 30 g korzenia na litr wody przez 45 do 60 minut na małym ogniu, potem przecedź. Grubo mielony korzeń gotuj w woreczku filtrującym. Osadu nie wyrzucaj: wysuszony nadaje się do woreczków zapachowych.
Włóż mokrą tkaninę do przecedzonej kąpieli i trzymaj ją tuż poniżej wrzenia przez mniej więcej godzinę, od czasu do czasu poruszając materiałem. Tkanina musi się swobodnie mieścić. Ciasno upchana w garnku wyjdzie w pasy.
Potem zdejmij z ognia i zostaw tkaninę w stygnącej kąpieli, najlepiej na całą noc. To nic nie kosztuje, a daje więcej głębi niż kolejna godzina gotowania.
Modyfikacja odcienia
Odczyn wody zmienia garbniki. Po wyjęciu z kąpieli, przed płukaniem, możesz przesunąć kolor:
- Soda oczyszczona, łyżeczka na litr ciepłej wody, pogłębia i ociepla brąz.
- Ocet, łyżka na litr, rozjaśnia i wyciąga odcień w stronę żółci.
Zanurz na kilka minut, obserwuj, wyjmij, kiedy będzie dobrze. Zmiana jest natychmiastowa i widoczna.
Płukanie i pranie
Wypłucz w zimnej wodzie, aż woda zejdzie czysta. Wypierz mydłem o neutralnym pH i susz z dala od bezpośredniego słońca.
Kolejne kąpiele pogłębiają kolor, pod warunkiem że tkanina między nimi całkiem wyschnie. Trzy płytkie kąpiele dają trwalszy odcień niż jedna długa. Pierz potem osobno, w chłodnej wodzie, bez wybielaczy i bez proszków z enzymami.
Zaprawy i co robią
Ałun potasowy
Rozjaśnia i wyciąga złoto. Około 15% masy suchej tkaniny, rozpuszczony w gorącej wodzie, tkanina moczy się godzinę. Najbezpieczniejsza zaprawa i najlepszy punkt wyjścia.
Siarczan żelaza
Wiąże się z garbnikami i przyciemnia najmocniej. Piaskowy schodzi w oliwkę, orzechowy niemal w czerń. Wystarczy 1 do 2%. Więcej osłabia włókno. Trzymaj w osobnym garnku.
Siarczan miedzi
Daje cieplejszy, brązowy ton. 2 do 5% masy suchej tkaniny. Kąpieli po miedzi nie wylewaj do zlewu.
Pełny wzornik zapraw jest w Barwa i aromat.
Barwienie
Techniki i inne powierzchnie
Kąpiel to punkt wyjścia. Poniżej to, co da się z niej wycisnąć poza zwykłym zanurzeniem.
Technika
Wiązanie i zaciskanie
Zawiąż, ściśnij sznurkiem albo zaciśnij między dwiema deseczkami przed włożeniem do kąpieli. Garbniki dają miękką, rozmytą granicę, więc efekt wychodzi łagodniejszy niż na barwnikach syntetycznych.
Technika
Cieniowanie
Zanurzaj tkaninę stopniowo, wyciągając ją co kilkanaście minut. Przejście wychodzi płynne, bez wyraźnej linii.
Technika
Barwienie na innym kolorze
Kava położona na tkaninie już barwionej na żółto daje ciepłą oliwkę, a na indygo głęboki, przygaszony granat.
Technika
Druk z zaprawy
Nanieś zaprawę pędzlem albo stemplem, wysusz, dopiero potem włóż całość do kąpieli. Barwnik złapie mocniej tam, gdzie była zaprawa, i wzór wyjdzie sam.
Powierzchnia
Drewno
Przecedzoną, mocno odparowaną kąpiel nanieś pędzlem jako bejcę. Nakładaj warstwy dla głębi, każdą po wyschnięciu poprzedniej. Wykończ olejem albo woskiem. Na surowym drewnie liściastym wychodzi ciepły, miodowy ton.
Powierzchnia
Sznurek, koronka, wiklina
Naturalne włókna przyjmują barwę tak samo jak tkanina. Wiklinę zanurzaj w ciepłej kąpieli i susz powoli, żeby nie pękła.
Powierzchnia
Pisanki dekoracyjne
Wydmuszki w ciepłej kąpieli dają naturalny beż do brązu. Tylko dekoracja, nie jajka do jedzenia.
Powierzchnia
Świece
Barwić można powierzchnię albo elementy zewnętrzne. Proszku nie wmieszuj w wosk, bo zapycha knot i pali się nierówno.
02 · Prace artystyczne
Kava jako materiał malarski
Ta sama kąpiel, zagęszczona albo rozcieńczona, zachowuje się jak ciepła sepia. Poniżej sposoby, w których korzeń pracuje jak farba, a nie jak barwnik do zanurzania.
Rysunek
Atrament i lawowanie
Rozprowadź łyżeczkę instantu w 100 ml ciepłej wody, odstaw na godzinę i zlej znad osadu. Dostajesz ciepłą sepię do piórka, pędzla i kaligrafii. Odparuj część wody, żeby dostać mocniejszy ton. Instant, bo grubo mielony zapcha stalówkę.
Malarstwo
Farba do tkaniny
Zagęść mocną, przecedzoną kąpiel gumą guar albo skrobią do konsystencji śmietany. Maluj bezpośrednio po tkaninie, wysusz, przeprasuj przez papier, potem wypłucz. Malowanie daje kontrolę nad rysunkiem, której zanurzenie nie daje.
Malarstwo
Grunt pod obraz
Płótno albo len wybarwiony w kąpieli daje ciepły, lekko nierówny grunt pod rysunek, akwarelę i akryl. Ton wychodzi żywszy niż gotowe płótno w kolorze kości słoniowej.
Papier
Postarzanie
Przetrzyj arkusz gąbką albo zanurz w kuwecie na kilka minut. Do map, dzienników, kart i opraw. Susz pod obciążeniem, wtedy papier nie będzie falował.
Druk
Druk roślinny
Ułóż liście na wilgotnej tkaninie, zwiń ciasno na kijku, obwiąż sznurkiem i gotuj na parze. Kąpiel kavy jako podkład daje ciepłe tło, na którym odbicia liści czytają się lepiej niż na bieli.
Druk
Stemple i szablony
Zagęszczoną farbą przez szablon albo stemplem z gumy. Krawędź wychodzi miękka, bo garbniki lekko podchodzą pod brzeg wzoru.
Introligatorstwo
Oprawa i papeteria
Barwione płótno introligatorskie, wyklejki, koperty i papier czerpany. Ton siada blisko naturalnego lnu, więc dobrze łączy się z surowym kartonem.
Uwaga
Trwałość
Brązy garbnikowe są przyzwoicie odporne na światło, ale z czasem ciemnieją i idą w cieplejszy ton. Prace na papierze trzymaj z dala od bezpośredniego słońca i oprawiaj za szkłem z filtrem UV, jeśli mają przetrwać lata. To materiał naturalny, nie pigment archiwalny.
03 · Zapach
Zapach do wnętrz
Zapach kavy jest ziemisty, drzewny i lekko pieprzny. To cichy akcent w otoczeniu, nie perfumeria.
Odmiana ma tu realne znaczenie. Palarasul idzie w kwiatowy i lekki, Bir Kar w ciemny i pieprzny. Związki, które ten zapach niosą, są żywiczne i słabo rozpuszczalne w wodzie, więc wszystko, co przenosi je do oleju, alkoholu, wosku albo ciepłego powietrza, działa lepiej niż zwykła kąpiel wodna. Metody niżej idą od najprostszej do najmocniejszej.
Woreczki zapachowe
Grubo mielona · gotowe od ręki
Grubo mielony korzeń do woreczka z muślinu, potem do szuflady, szafy, bieliźniarki, samochodu albo torby. Ściśnięcie w dłoni odświeża zapach, bo rozrywa świeże powierzchnie włókna.
To także najlepsze zastosowanie dla korzenia, który został w woreczku filtrującym po kąpieli barwiącej, kiedy już całkiem wyschnie. Kiedy woreczek zamilknie, skrop go esencją i wróci do formy.
Potpourri i nuta bazowa
Grubo mielona · bez przygotowania
Wymieszaj grubo mielony korzeń z suszoną lawendą, skórką cytrusów, cedrem albo goździkami w otwartej misce. Grubsze kawałki dobrze wyglądają w suszonych kompozycjach i słojach.
Łyżka dodana do gotowej kompozycji działa jak nuta bazowa. Ciepły, drzewno-pieprzny charakter podtrzymuje jaśniejsze nuty cytrusowe i kwiatowe, które same ulatniają się najszybciej.
Garnek na kuchence
Obie postacie · kilka minut
Łyżka korzenia w garnku wody na małym ogniu perfumuje pomieszczenie w kilka minut. Dolewaj wody i nie zostawiaj garnka bez nadzoru. Dobrze znosi towarzystwo skórki pomarańczy, laski cynamonu albo gałązki rozmarynu.
Zapach trzyma się, dopóki garnek stoi na ogniu. To metoda na wieczór, nie na stałe.
Olej macerowany
Grubo mielona · 1:5 · 60 °C · 2 do 3 godzin
Podgrzewaj 1 część korzenia w 5 częściach lekkiego oleju bazowego, jojoba albo frakcjonowany kokos, w temperaturze około 60 °C przez dwie do trzech godzin. Nie doprowadzaj do wrzenia, bo wyżej żywica się rozkłada i zapach robi się przypalony. Przecedź przez gęstą tkaninę.
Olej wychodzi bursztynowy i trzyma zapach przez miesiące. Trzymaj go w ciemnym szkle, z dala od ciepła. Nadaje się do wosku na świece, do wtarcia w surowe drewno, w koraliki ceramiczne albo w kawałek filcu do szafy.
Esencja zapachowa
Grubo mielona · 1:5 · alkohol perfumeryjny · 2 tygodnie
Ta niesie najdalej. Zalej 1 część grubo mielonego korzenia 5 częściami alkoholu perfumeryjnego, zamknij słoik i odstaw na dwa tygodnie w ciemne miejsce, potrząsając nim codziennie. Przecedź przez gęstą tkaninę, a potem przez filtr papierowy, żeby wyszła klarowna.
Alkohol wyciąga żywicę, do której woda nie dociera, i szybko odparowuje. To właśnie daje wyrazistość mgiełce do wnętrz. Rozcieńcz wodą destylowaną mniej więcej pół na pół i przelej do atomizera. Sprawdza się też do odświeżania woreczków i jako baza mieszanek z cedrem, wetiwerią i cytrusami.
Dyfuzor z patyczkami
Z esencji · 1:4 z glikolem
Patyczki rattanowe ciągną w górę tylko rzadkie ciecze, więc sam olej macerowany po nich nie wejdzie. Sprawdzona baza to glikol dipropylenowy z esencją, mniej więcej jedna część esencji na cztery części glikolu.
Odwracaj patyczki raz na tydzień. Butelka z wąską szyjką paruje wolniej i wystarcza na dłużej.
Świece i woski zapachowe
Z oleju macerowanego · 1:9 z woskiem
Olej macerowany wmieszaj w roztopiony wosk sojowy w temperaturze około 60 °C, mniej więcej jedna część oleju na dziewięć części wosku, i wylewaj powoli.
Uczciwie: zapach kavy jest subtelny i lepiej wypada w woskach na podgrzewaczu niż w świecy z płomieniem, gdzie wysoka temperatura go zjada. Proszku nie wsypuj do wosku.
Trwałość
Czego się spodziewać
Woreczek trzyma zapach kilka miesięcy i odżywa po ściśnięciu. Olej macerowany wytrzymuje mniej więcej rok. Esencja w szczelnie zamkniętym, ciemnym szkle trzyma najdłużej i z czasem robi się głębsza.
Uwagi
Zanim zaczniesz
Kava plami, więc pracuj nad zlewem albo zabezpieczonym blatem. Ceramika, stal i szkło są bezpieczne. Porowate drewno i jasny kamień mogą przyjąć odcień, a fuga przy zlewie potrafi zostać brązowa na dobre.
Pracuj w rękawiczkach, jeśli nie chcesz mieć brązowych paznokci przez kilka dni. Garnek do barwienia trzymaj osobno od kuchennego, zwłaszcza jeśli używasz zapraw.
Przechowywanie
Szczelnie zamknięte, w chłodnym i suchym miejscu, z dala od światła. Barwa i aromat utrzymują się od dwunastu do osiemnastu miesięcy. Otwarte opakowanie najlepiej przesypać do słoika z zakrętką.
Wybierz odmianę
Każda daje inny odcień i inny zapach. Wzornik pokazuje, która co robi.
Produkty są sprzedawane wyłącznie jako naturalny barwnik do tkanin oraz botaniczny zapach do wnętrz. Nie są środkiem spożywczym i nie są przeznaczone do spożycia przez ludzi.
